Конституциялық реформаның маңызды бағыттарының бірі – азаматты ұстау рәсіміндегі құқықтық кепілдіктерді күшейту. Жаңартылған нормаға сәйкес, адамның бостандығын шектеу себептері мен оның құқықтары нақты ұсталған сәттен бастап бірден түсіндірілетін міндет енгізіледі.
Бұл талап процессуалдық қорғау деңгейін едәуір арттырады. Бұрын құқықтық ақпарат көбіне ресми рәсімдер барысында ғана берілсе, енді ол азаматтың бостандығы алғаш шектелген мезетте хабарлануы тиіс. Яғни адам өз жағдайының мәнін, қандай негізде ұсталғанын және қандай құқықтары бар екенін дереу біледі.
Мұндай тәртіп құқық қорғау органдары қызметінің ашықтығын қамтамасыз етеді және ықтимал заңсыз әрекеттердің алдын алады. Ұстау сәтінен бастап құқықтарды түсіндіру – заң үстемдігін нақты жүзеге асырудың маңызды элементі. Бұл азаматты құқықтық тұрғыдан қорғай отырып, рәсімнің заңдылығын қамтамасыз етеді.
Сонымен қатар бұл норма қорғау құқығын тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Адам өзінің үнсіз қалу, адвокат шақыру және шағымдану құқықтарын уақытылы жүзеге асыра алады. Нәтижесінде қателіктер мен негізсіз қысым тәуекелі азаяды.
Мемлекет үшін бұл өзгеріс құқық қорғау жүйесінің сенімділігін арттыруға бағытталған. Қоғам әділ рәсімдерге көз жеткізген сайын құқықтық институттарға деген сенім нығаяды.
Осылайша ұстау кезіндегі кепілдіктерді кеңейту – азаматтың қадір-қасиетін қорғауға және құқықтық мемлекеттің жоғары стандарттарын қалыптастыруға арналған маңызды конституциялық қадам.
Сәбит Жұмашұлы,
Алатау қаласы Қоғамдық кеңесінің мүшесі
