Қазіргі кезеңде ел ішінде Ата заңды жаңғыртуға бағытталған бастамалар қоғам тарапынан қызу талқылануда. Бұл – жай ғана құқықтық өзгеріс емес, мемлекеттің әлеуметтік бағытын нақтылай түсетін, адам мен оның қадір-қасиетін қорғауды алдыңғы орынға шығаратын маңызды қадам.
Соңғы комиссия отырысында ұсынылған бастамалардың бірі ерекше назар аудартты. Ол – азаматтарды “сот шешімінсіз тұрғын үйден шығаруға жол бермеу” нормасын Конституция деңгейінде бекіту туралы ұсыныс.
Бұл бастаманың мәні терең. Себебі тұрғын үй – тек баспана емес. Ол – адамның қауіпсіздігі, отбасының тұрақтылығы, баланың қалыпты өмір сүру ортасы. Әсіресе, балалардың мүддесі тұрғысынан қарағанда, тұрғын үйден айырылу – тек әлеуметтік қиындық емес, психологиялық соққы, өмір сапасының күрт төмендеуі.
Халықаралық стандарттарға сәйкес, әрбір бала өз дамуына жеткілікті өмір сүру деңгейіне, қауіпсіз және тұрақты ортаға құқылы. Ал бұл, ең алдымен, тұрақты баспананың болуын білдіреді. Тәжірибе көрсеткендей, тұрғын үй қатынастары саласында азаматтардың құқықтары жиі бұзылып, кей жағдайларда адамдар жалғыз баспанасынан айырылып жататыны жасырын емес. Әсіресе, әлеуметтік әлсіз топтар үшін мұндай тәуекелдер өте жоғары.
Өмірде кездесетін нақты жағдайлар бұл мәселенің қаншалықты өзекті екенін айқындайды. Кей отбасылар түрлі тұрмыстық қиындықтарға байланысты ипотекалық міндеттемелерін толық орындай алмай, соның салдарынан балалардың жалғыз баспанасынан айырылу қаупі туындайды. Мұндай кезде құқықтық қорғаныс тетіктері жеткіліксіз болып жатады.
Сондықтан да сот шешімінсіз тұрғын үйден шығаруға жол бермеу нормасын Конституцияда бекіту – уақыт талабына сай, әлеуметтік әділеттілікті нығайтатын шешім.
Бұл норма:
* азаматтардың тұрғын үй құқығын нақты қорғайды;
* балалардың мүддесін бірінші орынға қояды;
* әлеуметтік тәуекелдерді азайтады;
* мемлекеттің әлеуметтік сипатын айқындай түседі.
Конституция – тек заңгерлерге арналған құжат емес. Ол – әрбір азаматтың күнделікті өміріне тікелей әсер ететін басты құқықтық негіз. Сондықтан ондағы әрбір норма адам өмірінің шынайы қажеттіліктеріне жауап беруі тиіс.
Тұрғын үйден сот шешімінсіз шығаруға тыйым салу – адамның қадір-қасиетін, отбасының тұтастығын, баланың болашағын қорғауға бағытталған маңызды қадам. Бұл – әлеуметтік мемлекет құндылықтарының нақты көрінісі.
Дауытқан Тоғжан Мейрамбекқызы,
Алатау қаласының жастар ресурсттық орталығының жетекшісі
