Азаматтардың өтініштерін талдау және жүргізілген мониторинг нәтижелері медициналық көмектің қолжетімділігі мәселелері әлі де өзекті екенін көрсетеді. Азаматтар медициналық қызметті ұзақ күту, жекелеген жағдайларда ауруханаға жатқызудан бас тарту, сондай-ақ тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлеміне кіретін қызметтер үшін ақы төлеу қажеттілігіне тап болады. Мұндай жағдайларда денсаулық сақтау құқығының іске асырылуы мәселесі туындайды.
Денсаулыққа құқық конституциялық деңгейде бекітілген және негізгі әлеуметтік кепілдіктердің бірі болып табылады. Сонымен қатар, оның мазмұны тек заң нормаларымен ғана емес, азаматтардың қажетті медициналық көмекті уақытылы алу мүмкіндігімен айқындалады.
Аталған құқықты қамтамасыз ету мәселелері көбінесе жүйелік сипатқа ие. Олардың қатарына медициналық ұйымдардың кадрлық қамтамасыз етілуі, алғашқы медициналық-санитариялық көмектің жүктемесі, сондай-ақ әртүрлі аумақтарда медициналық инфрақұрылымның қолжетімділігі жатады. Бұл факторлар азаматтардың медициналық көмекке тең қол жеткізуіне тікелей әсер етеді.
Тегін және ақылы медициналық қызметтердің арақатынасы да ерекше назар аударуды талап етеді. Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемінің шекараларын нақты сақтау маңызды. Бұл ретте азаматтардың қаржылық мүмкіндіктеріне байланысты негізгі медициналық көмекке қол жеткізуінің шектелуіне жол берілмеуі тиіс.
Халықаралық стандарттарға сәйкес медициналық көмек қолжетімді, сапалы және кемсітусіз көрсетілуі қажет. Сонымен қатар, денсаулыққа құқық тек емдеуді ғана емес, аурулардың алдын алуды, қауіпсіз өмір сүру жағдайларын қамтамасыз етуді және азаматтардың өз денсаулығына қатысты ақпаратқа қол жеткізуін қамтиды.
Құқық қорғау практикасы бұл құқықты тиімді іске асыру тек жекелеген өтініштерді қараумен шектелмейтінін көрсетеді. Бұл бағытта жүйелі мәселелердің себептерін анықтау және оларды жою бойынша тұрақты жұмыс жүргізу маңызды.
Осыған байланысты пациенттердің құқықтарын қорғау тетіктерін одан әрі жетілдіру, денсаулық сақтау жүйесінің ашықтығын арттыру және құқық бұзушылықтардың алдын алуға бағытталған шараларды күшейту ерекше маңызға ие.
Денсаулыққа құқық – негізгі конституциялық құндылықтардың бірі. Оны қамтамасыз ету – мемлекеттің заңды міндеті ғана емес, сонымен қатар қоғамның тұрақты дамуы мен азаматтардың мемлекеттік институттарға деген сенімінің маңызды көрсеткіші.
Б. Ділдабекұлы
