Психологтардың мәліметінше, қоғамда иммун тапшылығы вирусын жұқтырған адамдарға қатысты дискриминация мен фобия бар. Тиісті сауаты болмаған адам мұндай АИТВ жұқтырғандар туралы естісе, олардан қашқақтап жүреді. Тіпті мектеп директорына өтініш жазып, баласын науқастармен араластырмауды сұрайтын ата-ана да болады. Қоғамдағы бұндай көзқарастан қашқақтаған АИТВ жұқтырғандар адамдар, үнемі қоғамнан қорқып, «айналамдағылар біліп қоймаса екен» деген үреймен, күйзеліспен өмір сүреді. АИТВ жұқтырғандар жиі қолайсыз жағдайларға тап болып стигма және дискриминацияға ұшырауда. Алғашқыда қоғамда АИТВ індеті басталған кезде пайда болған пікір: «ВИЧ/АИТВ тек маргиналды топтарға жұғады – нашақорлар, үй-күйсіздер, жезөкшелер ауырады. Мен ондай емеспін, жыныстық өмірім реттелген, демек ВИЧ-тің маған қатысы жоқ». Шын мәнінде, АИТВ-ның ең жиі таралатын жолы – қорғансыз жыныстық қатынас. АИТВ адамның мінез-қылығына байланысты, адамның өз әрекеті мен өмір салтына байланысты жұғатын инфекция. Яғни бұл инфекция күнделікті тұрмыста немесе ауа арқылы емес, арнайы жағдайларда, адамның белгілі бір әрекеттері арқылы жұғады.
Осыған орай бұл инфекцияны әлеуметтік жағдайы жақсы, қоғамда өз орнын тапқан адамдар да жұқтыруда. Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы кодекстің 19 тарау, 2 параграф 161-бабына сәйкес, АИТВ инфекциясын жұқтырған адамдарды әлеуметтік және құқықтық қорғау бекітілген. АИТВ инфекциясын жұқтырған адамдардың құқықтары заңмен қорғалады. Мемлекет оларды емдеуге, әлеуметтік көмекке және құқықтық қорғауға міндетті. Олардың жеке деректері құпия сақталады. АИТВ жұқтырған адамдардың жұмысқа тұруы, оқуы және басқа да құқықтары шектелмеуі керек екені көрсетілген. Егер АИТВ жұқтырғандарға түсіністікпен қарап, оларға қолдау білдірсек, көмектессек, бірігіп стигма мен дискриминацияға қарсы күрес жүргізсек олардың өмірге деген көзқарасы өзгеріп, қоғамда фобиямен өмір сүрмес еді. Кейде АИТВ жұқтырғандарға тек қарапайым адами қарым-қатынас пен шынайы жанашырлық таныту жеткілікті. Науқастың әрекетін қатал сынға алмай, алғыс күтпестен қолдау көрсету маңызды. Пациентке деген қарым-қатынасыңыз арқылы сіз оның қоғамның толыққанды мүшесі, адамдық қадір-қасиеті бар тұлға екенін сезіндіру керек.
Дидар Ибраимов Махмутұлы,
Алматы облыстық ЖИТС орталығының эпидемиологиялық адағалау бөлім меңгерушісі
