Қолөнер – ұлттың тұрмыс-тіршілігі мен мәдениеті, ұлттық құндылықтары мен атадан балаға мирас болған салт-дәстүрінен мол мағлұмат беретін ұлы өнер. Жастайынан осынау өнерді жанына серік етіп, оның қыр-сырына қанығып өскен жанның бірі – Әлия Ермағанбетова.
«Қолөнер бұрын күнделікті тұрмысымыздың бір бөлшегі болды. Әжелеріміз бен аналарымыздан көргенімізді қайталап, түсінбегенімізді сұрап отырып-ақ, өзіміз үйреніп алдық. Қыз бала болған соң қолымызға ине ұстап, тігін тігу, жыртылғанды жамап, үзілген түймені орнына қадау – әдеттегі іс. Қазір, Құдайға шүкір, тоқшылық заман. Жаныңа қажеттің бәрі дайын. Бұрын қолда барды ұқсатып, жоқты жамап, түгендеп отырдық қой», – дейді жетпіс үш жастағы Әлия әжей.
Әлия Асанбайқызы 1952 жылы Қызылорда облысының Шиелі ауданында дүниеге келген. Әкесі Асанбай Ермағанбетов ауылда мал дәрігері болса, анасы Рысай Назарбекова перзентханада жұмыс істеген.
«Оңтүстік өңірде өскен соң, кішкентайымыздан мақта тердік. Бала-шаға тізіліп отырып, мақта тазалап, түкті кілемге ширатып, дайындайтынбыз. Ол кезде аналарымыз қыстай жүн түтіп, жіп иіріп қояды. Мектептен жазғы демалысқа шыққанда әжемізбен бірге отырып, көрші-қолаңның, тіпті көрші ауыл адамдарының тапсырысымен кілем тоқитынбыз. Текемет басу, оған ою-өрнек салу, кесте тігіп, шілтер тоқу, сырмақ сыру дегеннің бәрін кішкентайымыздан көріп, үлкендерден үйреніп өстік. Кейін студент болып, басқа қалаға кеттік, тұрмысқа шықтық, бірталай уақыт қолөнерден қол үзіп қалдық», – деген Әлия әжей кезінде өз әжесінен көріп-білгенін жастарға үйретпекші болғанымен, маңайында қолөнерге қызығып, құлақ түрген жас болмапты. Десе де он саусағынан өнер тамған кейіпкеріміз бойда бар асыл қасиетті кәсіпке айналдырып, қыз жасауын дайындауды қолға алады. Жанына көмекші ертіп, аудан орталығындағы базардан шағын кәсібін бастайды.
«Қыздың жасауы туралы «Алты жастан жинасаң, асасың. Жеті жастан жинасаң, жетесің» дейді халқымыз. Бұрын аналарымыз бойжетіп келе жатқан қызы болса, қолына түскен жақсысын, мейлі қымбат мата, алтын-күміс болсын, сандықтың түбіне сала салып, жинап отыратын. Бұл бір жағынан, жақсы ырым, енді бір жағынан сол кездегі қоңыр тіршілікке көп сеп болар әрекет еді. Ал қазір бір-ақ күнде бәрін сатып ала саламыз. Бәрі бар. Дегенмен қыз жасауында үлкен орынға ие құрақ көрпелердің берер мағынасына көпшілік терең үңіле бермейді. Мысалы, қазақта құрақ көрпешені «Жас отау құрақтай құралып, бірге болсын, көбейіп, өрісі кеңейсін, жапырағы жайқалсын» деген ақ ниетпен береді. Сондай-ақ көрпешелерге салынып жүрген әр ою-өрнектің өз айтар ойы мен мәні бар. Ою-өрнек қана емес, құрақта қолданылатын матаның түсіне де халқымыз мол мән берген. Сондықтан мұның бәріне көңіл қойып, әрқайсысын өз орнымен пайдалану қажет. Сонда қарапайым ғана көрпешедегі әр қиықтың өзі мол мазмұнға ие, әдемі әлем екенін көре аламыз», – дейді шебер әжей.
Қол шеберлігі, ой ұшқырлығы, қиял еркіндігі, сабыр мен төзім өзара үйлесім тауып, таным-түйсіктің тереңдігі қосылғанда, халқымыздың бай болмысынан хабар берер нағыз ұлттық нақыштағы дүние пайда болады. Халқымыздың ғасырлар қойнауынан жалғасын тауып келе жатқан қолөнерінің қай түрі болсын, атадан балаға мирас болып, ұлттық құндылықтарымызды ұлықтай берері анық.
Құралай Мұратқызы
Еңбекшіқазақ ауданы
