Зейнетақы жинағы адамның зейнетке шыққаннан кейін тұрақты табыспен қамтылуын қамтамасыз етеді. Ол арқылы азаматтарға қартайған шақта қаржылық тұрақтылық пен қажетті төлемдерге кепілдік беріледі. Бұл әсіресе жас қазақстандықтар үшін маңызды. Өйткені олардың болашақ зейнетақысы мемлекеттік базалық зейнетақыдан және зейнетақы жарналары есебінен қалыптасатын жинақтаушы бөліктен тұрады.
Бүгінгі қолданыстағы зейнетақы жинағын есептеу әдістемесі мөлшерлі шектен асатын жинақтардың бір бөлігін алуға мүмкіндік береді. Ол жас азаматтың алдағы уақытта міндетті зейнетақы жарналарын тұрақты түрде аударып, зейнет жасына дейін ең төменгі зейнетақыға жеткілікті соманы жинайды деген болжамға негізделген. Алайда бұл модель нақты өмірлік жағдайларды ескере бермейді, яғни адамның зейнет жасына дейін тұрақты жұмысы мен табысы бола ма, жоқ па деген мәселе ашық күйінде қалып отыр. Осы себепті ең төменгі жеткіліктілік шегін айқындау әдістемесін қайта қарау туралы шешім қабылданды. Ұсынылып отырған өзгерістердің негізгі мәні – азамат бүгін жинақтарының бір бөлігін пайдаланған жағдайда да, болашақта лайықты зейнетақы алу үшін жеткілікті қаражат көлемін сақтап қалуын қамтамасыз ету.
Мысалы, 46 жастағы салымшының зейнетақы жинақтары 11 млн теңгені құрайды делік. Қолданыстағы шек 7,8 млн теңге болғандықтан, ол бүгін 3,2 млн теңгені ала алады. Бұл жағдайда оның БЖЗҚ-дан алатын зейнетақысы небәрі 42 мың теңгені құрайды. Егер ол осы артық жинақтарын қазір алмаса, болашақта алатын зейнетақысы шамамен үш есеге жоғары болады.
Шекті мәндердің ұлғаюы соңғы үш жыл ішінде ең төменгі жеткіліктілік шегінің қайта қаралмағанымен де байланысты. Жаңа есептеу әдістемесі неғұрлым дәл әрі экономикалық тұрғыдан негізделген актуарлық тәсілге сүйенеді. Ол күтілетін өмір сүру ұзақтығын, инвестициялық табыстылықты және болашақ зейнетақы төлемдерінің мақсатты деңгейін ескереді.
Бір есте ұстарлық жайт, зейнетақы жинақтары кез келген уақытта ағымдағы шығындарға жұмсай салатын депозит емес. Мемлекет азаматтардың ұзақ мерзімді мүдделерін жүйелі түрде қорғайды, адамдардың қартайғанда өзін қаржылық тұрғыдан сенімді сезінуі үшін жағдай жасайды.
Айдынжан Нарматов,
ҚР ЕжХӘҚМ Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитетінің
Алматы облысы бойынша департаментінің басшысы
