Бала үйде, ата-анасының көз алдында отырғанымен, интернетте түрлі қауіпке тап болуы мүмкін. Бейтаныс адамның хабарламасы, жалған байқау, күмәнді сілтеме, жеке фотосуретті сұрау немесе қорқытып ақша талап ету — цифрлық ортадағы тәуекелдердің бір бөлігі.
Балалардың интернетті қолдануына толық тыйым салу мәселені шеше бермейді. Керісінше, оларды қауіпсіздік ережелеріне үйретіп, қиындық туындаған кезде көмек сұраудан қорықпайтындай сенімді қарым-қатынас қалыптастыру маңызды.
Ең алдымен, бала жеке деректерін қорғауды үйренуі керек. Үй мекенжайы, мектеп туралы мәлімет, телефон нөмірі, құпиясөз және банк деректері бейтаныс адамдарға берілмеуі тиіс. Әлеуметтік желіде жарияланған ақпаратты кім көре алатынын да бақылау қажет.
Екінші маңызды мәселе — онлайн бопсалау. Егер біреу баланы қорқытып, ақша талап етсе немесе жеке суреттерін таратамын деп қысым көрсетсе, баланы кінәлауға болмайды. Ең алдымен, оның қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, сенімді ересек адамға айтуына мүмкіндік беру қажет. Хаттар мен басқа да дәлелдерді сақтап, жағдайға қарай тиісті органдарға хабарласқан жөн.
Ата-аналар баласының интернеттегі өміріне қызығушылық танытып, қандай ойындар ойнайтынын, кімдермен сөйлесетінін және қандай контент көретінін жас ерекшелігіне сай талқылағаны дұрыс. Бірақ мұндай әңгіме қорқытуға немесе жеке шекараны орынсыз бұзуға айналмауы керек.
Мектептерде де цифрлық сауаттылықты дамыту маңызды. Балалар жалған ақпаратты ажыратуды, күмәнді сілтемелерді тануды, бөтен адамның өтінішіне сын көзбен қарауды және интернеттегі қысымға қалай жауап беру керектігін білуі қажет.
Интернеттің мүмкіндігі көп, бірақ әр мүмкіндікпен бірге жауапкершілік те келеді. Баланы цифрлық қауіптен қорғау үшін тыйымнан бұрын түсіндіру, бақылаудан бұрын сенім, ал мәселе туындағанда жазалаудан бұрын қолдау қажет.
Қауіпсіз интернет — тек технологияның міндеті емес. Ол ата-ананың, педагогтің және қоғамның ортақ жұмысы. Бала қандай жағдай болса да көмек сұрай алатынын білсе, қауіпке қарсы тұру мүмкіндігі артады.
Тоғжан ЖОЛДЫҒАЛИ