«Кітап оқитын ұлт» республикалық кітап оқу марафоны аясында мен де көпшілікпен бірге ұсынылған шығармаларды оқуға кірістім. Марафон аясында оқыған кітаптардың бірі — халқымыздың даңқты перзенті, батыр әрі қаламгер Бауыржан Момышұлының «Соғыс психологиясы» еңбегі.
Бұл шығарма мен үшін соғыс жылдарындағы оқиғалар мен әскери тәжірибені баяндайтын еңбек ретінде ғана емес, адам болмысы мен мінезін терең түсінуге мүмкіндік берген тағылымды туынды ретінде ерекше әсер қалдырды.
Бауыржан Момышұлы «Соғыс психологиясында» соғыс жағдайын сипаттай отырып, ең алдымен адамның ішкі әлеміне үңіледі. Қорқыныш пен батылдық, тәртіп пен жауапкершілік, парыз бен намыс, басшылық пен сенім секілді ұғымдар шығарманың негізгі арқауын құрайды.
Автордың батырлық туралы пайымы да ерекше. Батырлық — қорқынышты мүлдем сезінбеу емес. Қорқыныш — адамға тән табиғи сезім. Ал нағыз ерлік — сол қорқынышты жеңіп, ақылға, тәртіпке және парызға бағына білу. Бұл ой бүгінгі қоғам үшін де маңызды.
Қазіргі жастардың алдында майдан даласы тұрмағанымен, өмірдің өз сынақтары бар. Білім алу, мамандық таңдау, бәсекеге қабілетті болу, қиындыққа төтеп беру, сәтсіздіктен кейін қайта тұру — мұның барлығы адамнан мықты ерік-жігер мен табандылықты талап етеді.
Еңбекте тәртіп мәселесіне де айрықша мән берілген. Бауыржан Момышұлы тәртіпті сыртқы талап ретінде ғана емес, адамның ішкі мәдениетінің көрінісі ретінде қарастырады. Өз уақытын бағалау, берген уәдесінде тұру, бастаған ісін соңына дейін жеткізу, өз міндетіне жауапкершілікпен қарау — кез келген адамға қажет қасиеттер.
«Соғыс психологиясындағы» басшы тұлғасына қатысты ойлар да бүгінгі күнмен үндеседі. Нағыз жетекші тек бұйрық беріп қана қоймайды, алдымен өзі үлгі көрсетеді. Оның сөзі мен ісі бір жерден шығуы керек. Қиын сәтте сабыр сақтап, жауапкершілікті өз мойнына ала білу — көшбасшылықтың маңызды белгілерінің бірі.
Бұл қағидалар қазіргі қоғам үшін де өзекті. Бүгінгі жас ұрпақ ертең мемлекеттік қызметте, бизнесте, ғылымда, білім беру саласында және қоғамдық өмірде түрлі жауапты міндеттер атқарады. Сондықтан Бауыржан Момышұлының тәртіп, жауапкершілік және көшбасшылық туралы ойларының тәрбиелік мәні зор.
Шығармада Отан ұғымы да терең мағынада қарастырылады. Отанға деген сүйіспеншілік тек сөзбен немесе ұранмен өлшенбейді. Туған жерді құрметтеу, ана тілін қадірлеу, тарихты білу, қоғамдық тәртіпті сақтау, адал еңбек ету — елге деген сүйіспеншіліктің нақты көріністері.
Бүгінде ақпарат ағыны күшейіп, әлеуметтік желілер мен қысқа форматтағы контент адамның назарын тез бөлетін заманда кітап оқудың маңызы арта түсуде. «Соғыс психологиясы» секілді еңбектер оқырманды асықпай ойлануға, өзіне сұрақ қоюға және өз әрекетіне жауапкершілікпен қарауға жетелейді.
Меніңше, кітаптың құндылығы да осында. Оқырман шығарманы оқып қана қоймай, өзіне мынадай сұрақтар қоя бастайды: Қиындыққа қалай қараймын? Жауапкершілікті өз мойныма ала аламын ба? Берген уәдеме қаншалықты берікпін? Қоғамға, елге қандай пайда келтіріп жүрмін?
Осындай сұрақтар адамды ішкі тұрғыдан тәрбиелеп, тұлғалық дамуына ықпал етеді.
Бауыржан Момышұлының мұрасы бізге маңызды бір ойды ұғындырады: адамның ең үлкен жеңісі — ең алдымен өзінің әлсіздігін жеңе білуі. Ерік-жігері мықты, тәртіпті, білімді әрі рухы берік ұрпақ қана елдің жарқын болашағын қалыптастыра алады.
Сондықтан «Соғыс психологиясы» — өткен тарихтың ғана куәсі емес. Бұл — бүгінгі оқырманға батыл болуды, жауапкершілік алуды, тәртіпті сақтауды, елін құрметтеуді және қандай жағдайда да адамдық қасиетін жоғалтпауды үйрететін тағылымды еңбек.
Кітап оқу — білім алу ғана емес, өзіңді тану. Ал оқитын ұлттың рухы биік, ойы терең, болашағы берік болады.
Ардагер АҚЖІГІТОВ,
ішкі саясат бөлімінің басшысы
Алатау қаласы