Телефон шырылдайды. Ар жақтағы адам өзін банк қызметкері ретінде таныстырып, шотыңызда күмәнді операция бар екенін айтады. Ақшаңызды сақтап қалу үшін шұғыл әрекет ету керектігін ескертеді. Асықтырып, қорқытып, SMS арқылы келген кодты сұрайды.
Дәл осындай сәтте адам абдырап қалуы мүмкін. Ал алаяқ үшін асығыстық — басты құрал. Ол адамның қорқынышын, сенімін және қаржылық сауаттылығының жеткіліксіздігін пайдаланады.
Интернет-алаяқтықтың түрлері көбейіп келеді. Жалған банк қызметкерлері, әлеуметтік желідегі жалған дүкендер, арзан тауар ұсынып алдын ала төлем сұрайтын парақшалар, күмәнді инвестициялық жобалар мен қаржы пирамидалары азаматтарды алдаудың түрлі жолдарын қолданады.
Қаржы пирамидасының басты белгісі — тәуекелсіз әрі өте жоғары табысқа уәде беруі және табыстың жаңа қатысушылардың қаражатына тәуелді болуы. «Ақшаңызды қысқа мерзімде бірнеше есе көбейтеміз» немесе «адам шақырған сайын табысыңыз артады» деген ұсыныстарға ерекше сақтықпен қарау керек.
Алаяқтықтан қорғанудың бірнеше қарапайым қағидасы бар. Біріншіден, SMS-кодты, PIN-кодты, құпиясөзді және банк картасының деректерін ешкімге айтпаңыз. Екіншіден, телефон арқылы айтылған нұсқаумен белгісіз қосымшаларды орнатпаңыз және экранды қашықтан басқаруға рұқсат бермеңіз. Үшіншіден, күмәнді сілтемелерге өтпей, банкпен ресми қосымша немесе картадағы ресми нөмір арқылы өзіңіз байланысыңыз.
Ақша аудармас бұрын алушыны тексеріп, инвестициялық компанияның ресми мәртебесіне көз жеткізу де маңызды. Әлеуметтік желідегі жарнама немесе таныстың ұсынысы қаржылық қауіпсіздікке кепіл болмайды.
Егер ақшаңызды аударып қойғаныңызды байқасаңыз, дереу банкке хабарласып, операцияны тоқтату мүмкіндігін сұраңыз. Одан кейін полицияға хабарлап, хат алмасуларды, телефон нөмірлерін, түбіртектерді және басқа дәлелдерді сақтаңыз.
Цифрлық заманда қаржыны қорғау — тек техникалық мәселе емес, адамның шешім қабылдау мәдениеті. Күмәндану, тексеру және асықпау кейде бірнеше жылдық еңбекті сақтап қалуы мүмкін.
Есіңізде болсын: шынайы банк қызметкері құпия кодтарыңызды сұрамауы керек. Күмәнді қоңырауға сенбеңіз — ресми арна арқылы тексеріңіз.
Тоғжан ЖОЛДЫҒАЛИ