Қарасай ауданына қарасты Алмалыбақ ауылында орналасқан Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты негізінен аймақтық топырақ және су ресурстары қорларын сақтай отырып, кез-келген шаруашылық құрылымы жағдайында экологиялық таза әрі жоғары өнімді егіншілік жүйесін құру жұмысымен айналысады. Негізі 1934 жылы қаланған ғылыми институттың құрамында 19 бөлім мен зертхана, магистратура мен докторантура бар.
Бидай мен арпа, бұршақ тұқымдастары, техникалық дақылдар мен жармалық өнімдерді, дәрілік өсімдіктерді құрғақшылыққа, өсімдік аурулары мен зиянкестеріне төзімді жаңа мол өнімді сұраптары мен будандарын шығару, сондай-ақ оларды тұқымынан өсіру ісін ғылыми түрде жүргізетін бұл құрылымның саладағы табыстары да айтуға тұрарлық.
Бүгінде институт ұжымы қалыптасқан дәстүрді жалғастырып, еліміздің шығыс, оңтүстік-шығыс өңірлерін аса жоғары сұрыпты тұқыммен қамтамасыз етіп келеді.
– Институт қарамағында барлығы 2235 гектар егістік алқап бар, – дейді ұзақ жылдан бері шаруашылық жұмыстарын жүргізіп келе жатқан Абдулла Бәкеев. – Оның 1100 гектарына арпа мен бидай егілсе, 250 гектарға софлор, 220 гектарға соя, қалған жерлерге көпжылдық шөп пен экспорсет өсірілуде.
Бізде негізінен институттың ғылыми қызметкері, биология ғылымының докторы Рахман Оразалиевтың жетекшілігімен шығарылған қазақстандық «Стекловидный – 24» деп аталатын сұрыбы қолданылады. Бұл әзірге еліміздегі сапалы әрі мол өнім беретін негізгі тұқым деп есептеледі. Мысалы, былтырғы жауын-шашынның мол болған жылы кейбір алқаптардың әр гектарынан 50 центнерге дейін өнім алынды. Жалпы шаруашылық бойынша гектар өнімділігі 35 центнерден айналған болатын. Биыл ылғалдың өте аз болғанына қарамастан күздік бидайдың әр гектарынан 35 центнер бидай орылып жатыр.
Айтса айтқандай, алымды да шалымды америкалық «John Deere» комбайндары алақандай алқапты бір айналмастан ақ қорабы астыққа толып, көліктерге тоғытып жатты. Абдулла Мәлікұлының айтуынша, егін орағы қара күзге дейін жалғасып, қараша айында соя өнімін жинаумен аяқталады екен.
Көпжылдық шөп пен экспорсет алқаптарына екі рет орақ түседі. Оның бірінші өнімі мал азығы ретінде пайдаланылса, екіншісінен тұқым дайындалып, қайта егуге, өзге шаруашылықтарға сатуға пайдаланылады. Барлық агротехникалық талаптарды, егу мерзімі мен минералдық тыңайтқыштарды сіңіру жұмыстарын уақытылы атқару арқылы мұнда жоғары өнімге қол жеткізіліп келеді.
Дала жұмысын сапалы жүргізу үшін озық техника қажет екені түсінікті. Осы орайда екі «John Deere» комбайны мен селекциялық 4 комбайн өздеріне жүктелген міндетті мінсіз атқарып келеді. Немістің атақты «Valtra» тракторлары мен екі «Газ-53» автомашиналары орылған астықты қамбаға жеткізеді. Ал астық егуге арналған техника жөндеуден өткізіліп, дайындық сапына қойылған. Олар қыркүйек айында басталып кететін дала жұмысына сақадай сай тұр.
Бүгінде институтта 350 қызметкер еңбек етеді десек, олардың көпшілігі ғылыми жұмыстармен қамтылған. Ал егін орағындағы механизаторларға алаңсыз еңбек етулері үшін барлық жағдай жасалған. Оларды үйлерінен егіс алқаптарына жеткізу, түскі ас пен кешкілік мәзірді қосын басына апару жүйелі жолға қойылған. Орақ жұмысына қатысатын механизаторлардың жалақысы айына 800-900 мың теңгеге дейін жететін көрінеді. Осылайша білікті мамандардың тұрақтылығы қамтамасыз етіліп келеді.
Қарасай ауданында халық өте тығыз орналасқандықтан егістік алқаптарына арналған жерлер өте аз екені белгілі. Дегенмен, Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының диқандары осы аз жерден мол өнім алып, еліміздің астық қамбасын толтыруға сүбелі үлес қосуда.
Қуат ҚАЙРАНБАЕВ
Қарасай ауданы
