Қала өмірінің қарқыны жылдам, ал дем алатын ауасы барған сайын ауырлап барады. Күн сайын таңертең мыңдаған адам жұмысқа асығып, көлік қозғалысы күшейгенде аспанға қою түтін жайылады. Әдемі көрінетін қалаларымыздың үстін қалың тұман емес, улы түтін басқанын байқаймыз. Бірақ ол түтін – табиғаттың емес, адамның өз қолымен жасаған тұманы.
Қазақстандағы ірі қалалардың көпшілігі бүгінде экологиялық қауіп аймағында тұр. Ұлттық статистика бюросының 2025 жылғы дерегінше, Алматы мен Өскемен қалаларындағы ауа сапасы индексі жыл басында «өте жоғары ластану» деңгейіне жеткен. Яғни, бұл қалаларда бір күннің ішінде тұрғынның өкпесіне түсетін зиянды бөлшектер мөлшері Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы белгілеген нормадан бірнеше есе жоғары.
Мәселен, Алматыда әрбір адам жылына орта есеппен 200 килограммға жуық ластанған ауамен тыныс алады. Ал бұл — 4000 темекі тартқанмен тең. Мұндай деректерді естігенде шошисың, бірақ ол біздің күнделікті өміріміздің шындығы. Балалар жөтеліп, қарттар демікпеден қиналғанда, бұл жай ғана экологиялық мәселе емес, адам тағдырына әсер ететін үлкен қасірет екенін түсінеміз.
Ауруханалар мен емханалар соңғы жылдары тыныс алу жолы ауруларымен тіркелген науқастар санының күрт артқанын хабарлайды. Тек Алматы қаласында 2024 жылы өкпе ауруына шалдыққан балалар саны 20 пайызға өскен. Ал Өскемен мен Қарағанды облыстарында демікпемен тіркелгендер саны соңғы бес жылда екі есеге артқан. Бұл — статистика ғана емес, бұл — нақты адамдардың, нақты өмірдің көрінісі.
Мамандардың пікірінше, басты себептердің бірі – ескі көліктердің көптігі мен өндіріс орындарының сүзгі жүйесінің нашарлығы. Сондай-ақ кей аудандарда тұрғын үйлердің әлі де көмір жағатыны, ал кейде тіпті қоқыс өртелетіні жағдайды ушықтырып отыр. Қала көшелеріндегі ағаштардың кесілуі мен көгалдың азаюы да ауаның табиғи тазалануына кедергі келтіреді.
Алайда бұл тек биліктің немесе экологиялық ұйымдардың ғана мәселесі емес. Бұл – бүкіл халықтың ортақ жауапкершілігі. Біз кейде табиғатқа бейқам қараймыз. Қоқысты кез келген жерге тастаймыз, ағашты кесіп, орнына жаңасын екпейміз, көлікті шамадан тыс пайдаланамыз. Ал әр осындай ұсақ әрекет күн сайын табиғатқа соққы береді.
Қарақат Амангелдіқызы,
Тұран университеті, 1 курс студенті
Жетекші: Әлміш Жадыра Талғатқызы
