Өткен жылы Қарасай ауданы Алмалыбақ ауылында орналасқан Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтында жүгері тұқымын өңдеу зауыты іске қосылды. Биыл мұнда одан да ірі жоба – жүгері формаларын өңдейтін зауыттың құрылысы басталмақ.
Жүгері тұқымын кептіру, сұрыптау және дайындауға арналған жаңа өндірістік желі Чехия мен Қытайдан жеткізілген заманауи құрал-жабдықтармен жабдықталған. Ол кептіруден бастап бастыруға, калибрлеу мен қаптауға дейінгі толық технологиялық жүйені жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Желінің өнімділігі сағатына үш тоннаға дейін жетеді және нарық сұранысына қарай ұлғайтылуы мүмкін.
– Бүгінде институт жүгері гибридтерінің оригинаторы болып саналады. Институт ғалымдарының алдында отандық тұқым шаруашылығын қайта жандандыру, өндірістік қуаттарды қалпына келтіру және аграрлық ғылымның негізгі рөлін қайтару міндеті тұр, – деді бізбен әңгімесінде Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының басқарма төрағасы Шолпан Бастаубаева.
Оның айтуынша, бұл шағын зауыт – үлкен істің басы ғана. 2026 жылдан бастап институт шетелдік серіктестермен бірлесіп, жүгері формаларын өңдейтін ірі зауыт салуды жоспарлап отыр. Бұл өндіріс көлемін арттырып қана қоймай, импорттық тұқымға тәуелділікті едәуір азайтуға мүмкіндік береді. Жалпы алғанда, 2024-2028 жылдарға арналған Қазақстандағы селекция мен тұқым шаруашылығын дамытудың кешенді жоспарында нақты мақсаттар белгіленген. Басым дақылдар бойынша отандық элиталық тұқымдардың үлесін 7,5-тен 14 пайызға дейін, ал отандық селекцияның егіс алқаптарындағы үлесін 5-тен 78 пайызға дейін арттыру көзделіп отыр.
Институт жобасы стратегиялық маңызға ие. Ол оңтүстік өңірдің бес аймағын қамтып, жүгері, құмай жүгері, судан шөбі және могар (итальяндық қылтанақ) сияқты құрғақшылыққа және тұзға төзімді дақылдарды енгізуге бағытталған.
– Могар – тарыға ұқсас біржылдық шөптесін тұқымдас өсімдік, – деп түсіндірді сұхбат беруші. – Ол құнды жем-шөп және дәнді дақыл ретінде өсіріледі. Могар жоғары құрғақшылыққа төзімділігімен ерекшеленеді және одан пішен, сүрлем, жасыл азық, сондай-ақ тағамға арналған жарма өндіріледі.
Шолпан Оразқызының айтуынша, бұл дақылдардың барлығы мал шаруашылығының жем-шөп базасын қалыптастыруда және климаттың өзгеруі жағдайында оның тұрақты дамуын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Ол сондай-ақ бұл кешенді «Диқан» сауда үйі компаниясы салғанын атап өтті. Компания осындай жобаларды 15 жылдан астам уақыт бойы жүзеге асырып келеді және институтпен бес жылдан бері ынтымақтасып жұмыс істеуде.
Осылайша, заманауи технологиялық кешен өнім сапасын арттыруға, өндірістік қуатты ұлғайтуға және еліміздің агроөнеркәсібін отандық тұқыммен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Бұл тек кезекті инвестициялық жоба емес, аграрлық ғылымның негізгі миссиясына – жерге, фермерге және елдің азық-түлік қауіпсіздігіне қызмет етуге бағытталған нақты қадам.
Қуат Қайранбаев
Қарасай ауданы
