Конституция – қатып қалған догматикалық мәтін емес, заманға сай өзгеріп тұратын заңдық жүйе. Сондықтан да оның уақыт талабымен өзгеріске ұшырауы заңдылық. Джордж Вашингтон айтпақшы, «Конституция халықты билеу үшін емес, халықтың билігін қамтамасыз ету үшін жазылған құжат».
Ата Заңға қашаннан құрметпен қарайтын халықпыз. Өйткені, ол – еліміздің егемендігін танытып, адам құқығы мен бостандығын қорғайтын негізгі тетік. Қазіргі таңда жаңа Конституцияның жобасы жарияланып, ел көлемінде талқыланды. Алда өтетін референдумда халық қолдаса, жаңа Конституциямыз қабылданады. Ондағы өзгешеліктерге тоқталып өтер болсам, бұрынғы Конституцияда басты біріктіруші фактор ретінде ортақ тарихи тағдыр көрсетілсе, жаңа мәтінде «байырғы қазақ жері» деген ұғым арқылы қазақ халқының титулдық рөлі мен оның мемлекет құрушы мәртебесі нақтырақ көрсетілген.
Жаңа преамбулада экология, білім, ғылым және инновация сияқты басымдықтардың пайда болуы – заман талаптарын дәл бейнелейтін, болашақ бағдарын айқындайтын оң құбылыс. Бұл Қазақстанның қандай құндылықтарға сүйеніп, қандай стратегиялық траекторияға бағыт алғанын көрсететін көрсеткіш.
Унитарлы мемлекетке екі палаталы Парламент керек еместігі жайлы тақырып заңгерлердің арасында бұрыннан бері талқыланып жүрген. Осы орайда Сенатсыз Парламент реформасы Президенттің өкілеттігін қысқартады. Яғни өзі тағайындайтын Сенаттың 15 депутатынан айырылады. Ұсынылған өзгерістер Құрылтайдың 145 депутатын халық сайлайтын жүйе қалыптастырады. Енді барлық 145 депутатты азаматтар өздері сайлайтындықтан, бұл өзгеріс парламенттің өкілдік дәрежесін күшейтіп, партиялар арасындағы саяси бәсекені арттырады деп күтіледі. Осы орайда жүйелі ұстанымы бар, моральдік талаптары жоғары және қалыптасқан мамандарды іріктеп өткізетін партиялар қажет.
Сондай-ақ жаңа заң жобасында «Әділетті Қазақстан» құндылықтары мен «Заң мен тәртіп» қағидаттары бекітілген. Бұл – әділ мемлекет құруға, заңдылықты нығайтуға және мемлекеттік институттарға деген сенімді арттыруға бағытталған маңызды бағдар. Сонымен қатар этносаралық және конфессияаралық келісімге, мәдениет пен экологиялық жауапкершілікке ерекше мән берілуі қоғамның орнықты дамуына негіз қалайды. Бір сөзбен айтсақ, жаңа Ата Заң еліміздің алдағы дамуына бағдарланған. Ол азаматтардың жан-жақты қорғалып, еркін әрі Тәуелсіз елде өмір сүруіне жол ашады. Егемендікті нығайтуға негіз қалайды.
Қуат Қайранбаев,
Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі,
«Құрмет» орденінің, Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының иегері
