Қазіргі таңда интернет адам өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Онлайн сауда жасау, банк қызметтерін пайдалану, әлеуметтік желілерде байланысу – барлығы күнделікті дағдыға айналды. Алайда интернеттің дамуы алаяқтардың да жаңа тәсілдермен әрекет етуіне жол ашты. Сондықтан интернет алаяқтық мәселесі қоғам үшін аса өзекті болып отыр.
Интернет алаяқтық дегеніміз не?
Интернет алаяқтық – адамдарды алдап, олардың ақшасын, жеке мәліметтерін немесе банк картасының деректерін заңсыз иемдену мақсатында жасалатын қылмыстық әрекет. Алаяқтар көбіне сенімге кіріп, шынайы ұйым немесе таныс адам болып көрінуге тырысады.
Кең таралған алаяқтық түрлері
Жалған интернет-дүкендер. Алаяқтар арзан баға ұсынғандай болып, алдын ала төлем алып, тауарды жібермейді.
Фишинг. Банк немесе мемлекеттік орган атынан жалған сайтқа кіргізіп, логин, пароль және карта деректерін сұрайды.
Әлеуметтік желідегі алаяқтық. Жеке аккаунттарды бұзып, таныстарыңыздан ақша сұрауы мүмкін.
Жалған инвестиция және ұтыс ойындары. «Аз ақша салып, көп табыс табасыз» деген уәделермен адамдарды алдайды.
Мессенджер арқылы хабарламалар. Сілтемеге өтуге немесе код жіберуге көндіреді.
Алаяқтардың айла-тәсілдері
Интернет алаяқтары көбіне адамның сеніміне, асығыстығына немесе қорқынышына әсер етеді. Олар:
«Шотыңыз бұғатталады» деп қорқытады;
«Жүлде ұтып алдыңыз» деп қызықтырады;
«Туысыңыз қиын жағдайға түсті» деп жедел ақша сұрайды;
ресми мекеменің логотипін пайдаланып, жалған хабарлама жібереді.
Өзіңізді қалай қорғауға болады?
Белгісіз сілтемелерге өтпеңіз.
Банк картасының нөмірін, CVV кодын және SMS-кодты ешкімге айтпаңыз.
Онлайн сатып алмас бұрын сатушының пікірлерін тексеріңіз.
Күмәнді ұсыныстарға сенбеңіз.
Әлеуметтік желідегі аккаунттарға екі факторлы қорғаныс орнатыңыз.
Ресми сайттардың мекенжайын мұқият тексеріңіз.
Егер алаяқтыққа тап болсаңыз
Егер сіз алаяқтарға ақша аударып қойсаңыз немесе жеке деректеріңізді беріп қойсаңыз, дереу банкке хабарласып, картаны бұғаттау қажет. Сонымен қатар құқық қорғау органдарына арыз жазып, барлық дәлелдерді (хат алмасу, түбіртек, скриншот) сақтау маңызды.
Қорытынды
Интернет алаяқтық – кез келген адам тап болуы мүмкін қауіп. Сондықтан цифрлық сауаттылықты арттырып, жеке мәліметтерді қорғау ережелерін сақтау қажет. Сақтық – интернеттегі қауіпсіздіктің басты кепілі.
