Конституциялық реформаның маңызды жаңалықтарының бірі – кінәсіздік презумпциясын «Негізгі құқықтар, бостандықтар және міндеттер» бөліміне көшіру. Бұл өзгеріс оның тек қылмыстық іс жүргізу шеңберіндегі қағидат емес, жалпыға міндетті конституциялық стандарт екенін айқындайды.
Енді адам кінәсі сотта дәлелденгенге дейін кінәсіз деп танылады деген қағида тек сот процесіне ғана қатысты емес, барлық құқықтық қатынастарға таралады. Яғни азамат кез келген жағдайда алдымен адал ниетті тұлға ретінде қарастырылуы тиіс.
Бұл норма мемлекеттік органдар мен қоғам үшін маңызды құқықтық бағдар береді. Кез келген айыптау нақты дәлелдерге негізделуі қажет, ал күмән адамның пайдасына шешіледі. Осы арқылы құқық қолдану тәжірибесінде әділдік қағидаты күшейеді.
Кінәсіздік презумпциясының негізгі құқықтар қатарына енгізілуі азаматтың абыройы мен қадір-қасиетін қорғауды күшейтеді. Адамға қатысты ақпараттық немесе әкімшілік қысым жасау тәуекелі азаяды, ал құқықтық бағалау тек заңды рәсім арқылы жүзеге асырылады. Нәтижесінде бұл өзгеріс құқықтық мәдениеттің жаңа деңгейін қалыптастырады: мемлекет те, қоғам да адамды айыпталған тұлға емес, құқық субъектісі ретінде қабылдайды.
Осылайша кінәсіздік презумпциясын негізгі құқықтар деңгейінде бекіту — әділ сот пен құқықтық мемлекеттің берік іргетасын нығайтатын маңызды конституциялық қадам.
Бижамал Әбдікерімқызы,
Алатау қаласы «Құлыншақ» балабақшасының құрылтайшысы
