Күнделікті күйбең тіршілікте біз «заң» ұғымымен тек жағымсыз жағдайларда ғана бетпе-бет келетіндей көреміз. Бағдаршамның қызыл түсі, салық декларациясы, төлқұжат ауыстыру кезектері немесе айыппұлдар – осының бәрі санамызда заңды адам бостандығын шектейтін, оны белгілі бір қалыпқа (рамкаға) салып, қыспаққа алатын «жасанды кедергі» ретінде қабылдауға мәжбүрлейді. Алайда, егер сәл тереңірек үңілсек, заң – бұл біздің бостандығымызды тұншықтыратын тор емес, керісінше, сол бостандықтың өмір сүруін қамтамасыз ететін жалғыз тірек екенін түсінеміз.
Елестетіп көрейікші: егер ертең таңертең жер бетіндегі барлық заңдар, ережелер мен кодекстер өз күшін жойса не болар еді? Алғашқы бірнеше сағатта бұл абсолютті еркіндік сияқты сезілуі мүмкін. Кез келген жылдамдықпен жүруге, ешкімге есеп бермеуге болады. Бірақ бұл «еркіндік» лезде хаосқа айналады. Жолдарда қозғалыс тоқтайды, дүкендер тоналады, ал күштілер әлсіздердің құқығын аяққа таптайды. Заңдар жоқ жерде бостандық та жоқ, өйткені ол жерде тек «күштінің құқығы» ғана үстемдік құрады. Демек, заң – бұл біздің еркіндігімізді тартып алатын құрал емес, сол еркіндіктің шекарасын сызып, оны өзгелердің қол сұғуынан қорғайтын жалғыз қалқан. Көне философтар айтқандай: «Сенің бостандығың басқа адамның мұрнының ұшына жеткен жерде аяқталады». Заң осы нәзік шекараны күзетіп тұрған көрінбейтін архитектор іспетті.
Ақерке БИЖАН
Райымбек ауданы