Докторанттың педагогикалық тәжірибесі – теориялық білімді нақты оқу үдерісімен ұштастырып, болашақ ғылыми-педагогикалық қызметтің негізін қалыптастыратын маңызды кезең. Мен үшін 10 апталық педагогикалық тәжірибе тек кәсіби сынақ қана емес, сонымен қатар өзін-өзі тану мен жетілдіру кезеңі болды. Аталған тәжірибе «Философия» мамандығының 2 курс студенттеріне «Қазақ философиясы» пәні аясында өткізілді. Профессор Тұрсын Хафизұлы Ғабитов сабақ беретін топта 41 студенттің болуы оқу үдерісін ұйымдастыруда өзіндік ерекшеліктер мен жауапкершілікті талап етті.
Тәжірибенің алғашқы кезеңінде (1 және 2 аптасы) Т.Х.Ғабитовтың көмегімен оқу бағдарламасымен, пәннің мазмұнымен және студенттердің дайындық деңгейімен таныстым. Бұл кезеңде сабақ жоспарын құру, оқыту әдістерін таңдау, уақытты тиімді пайдалану сияқты маңызды педагогикалық мәселелерге ерекше назар аудардым. Әсіресе, пән оқытушысы философия пәнінің өзіндік күрделілігі мен абстрактілі сипаты студенттерге материалды түсінікті әрі қызықты жеткізуді талап ететінін баса ұғындырды.
Тәжірибе барысында өткізілген маңызды жұмыстардың бірі – «Қожа Ахмет Ясауидің діни-этикалық философиясы» тақырыбындағы ашық дәріс болды. Бұл дәрісті дайындау барысында тек теориялық материалмен шектелмей, Ясауи ілімінің тарихи, мәдени және рухани маңызын жан-жақты ашуға тырыстым. Дәріс барысында интерактивті әдістерді қолдану арқылы студенттердің белсенділігін арттыруға ерекше көңіл бөлдім. Мысалы, сұрақ-жауап, пікірталас элементтері, қысқа талдау тапсырмалары студенттердің тақырыпты тереңірек түсінуіне ықпал етті. Нәтижесінде студенттер Ясауи ілімінің тек діни емес, сонымен қатар этикалық, гуманистік мәнін де түсіне алды.
Келесі маңызды кезең – «Қазақстандағы көшпенділер философиясының ерекшеліктері» тақырыбында өткізген ашық семинар сабағым болды. Бұл сабақта басты мақсаттардың бірі студенттердің өздігінен ізденуіне, сыни ойлауына және пікір білдіруіне жағдай жасау болды. Семинар барысында студенттер топтарға бөлініп, көшпенділер дүниетанымының негізгі қағидаларын талқылады. Еркіндік, табиғатпен үйлесімділік, қауымдық құндылықтар сияқты ұғымдар кеңінен қарастырылды. Сабақ барысында пікір алмасу өте белсенді өтті, студенттер өз ойларын дәлелдеуге, қарсы пікір айтуға тырысты. Бұл өз кезегінде олардың аналитикалық қабілеттерін дамытуға оң әсерін тигізді.
Тәжірибе аясында өткізілген тағы бір маңызды жұмыс – «Шығармашылық ойлау – ғылым мен әдебиеттің ортақ негізі» тақырыбындағы ашық тәрбие сағаты болды. «Философия» және «Саяси философия» бағдарламаларының 1 курс докторанттарымен бірлесе 1, 2 курс студенттеріне өткізген бұл іс-шара студенттердің тек академиялық емес, тұлғалық дамуына бағытталды. Сабақ барысында шығармашылық ойлаудың мәні, оның ғылым мен өнердегі рөлі талқыланды. Студенттерге түрлі креативті тапсырмалар беріліп, олардың қиялы мен ойлау икемділігін дамытуға мүмкіндік жасалды. Бұл тәрбие сағаты студенттердің қызығушылығын оятып, олардың өз қабілеттерін жаңа қырынан тануына ықпал етті.
Тәжірибе барысында тек өз сабақтарымды өткізіп қана қоймай, басқа докторанттардың ашық сабақтарына қатысу мүмкіндігіне ие болдым. Бұл тәжірибе алмасу үдерісі мен үшін өте пайдалы болды. Әріптестерімнің сабақ өткізу әдістері, аудиториямен жұмыс істеу тәсілдері, оқу материалын жеткізу стилі маған жаңа идеялар мен тәсілдер үйренуге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, өз тәжірибемді талдап, жетілдіруге де жол ашты.
41 студенттен тұратын топпен жұмыс істеу белгілі бір қиындықтарды да туындатты. Әсіресе, әр студенттің білім деңгейі мен қызығушылығы әртүрлі болғандықтан, барлығына бірдей тиімді әдіс табу оңай болған жоқ. Дегенмен, дифференциалды оқыту элементтерін қолдану арқылы бұл мәселені белгілі бір деңгейде шешуге тырыстым. Белсенді және пассив студенттерді тең дәрежеде тарту, топтық жұмыстарды ұйымдастыру, әртүрлі форматтағы тапсырмалар беру осы бағыттағы негізгі әдістер болды.
Жалпы алғанда, педагогикалық тәжірибе мен үшін кәсіби тұрғыдан үлкен мектеп болды деп айта аламын. Бұл кезеңде тек оқытушы рөлін ғана емес, сонымен қатар ұйымдастырушы, бағыттаушы, кеңесші рөлдерін де атқардым. Өзімнің әлсіз және күшті тұстарымды анықтап, болашақта қандай бағытта жұмыс істеу керектігін түсіндім.
Қорытындылай келе, 10 апталық педагогикалық тәжірибе менің ғылыми-педагогикалық қабілеттерімді дамытуға, кәсіби құзыреттілігімді арттыруға зор үлес қосты. Бұл тәжірибе маған тек білім беріп қана қоймай, сонымен қатар шабыт сыйлады. Болашақта білікті оқытушы, зерттеуші ретінде қалыптасу жолында бұл кезеңнің маңызы ерекше деп есептеймін.
Айбек Бейсебаев
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ докторанты
