Заң – кез келген мемлекеттің тұрақтылығы мен дамуының негізгі тірегі. Қоғамда тәртіп пен қауіпсіздік орнауы, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының қорғалуы ең алдымен заң талаптарының орындалуына байланысты. Сондықтан заңды құрметтеу және оның талаптарын сақтау – әр азаматтың ортақ міндеті.
Құқықтық мемлекетте заң баршаға ортақ. Лауазымына, қызметіне, әлеуметтік жағдайына қарамастан әр адам заң талаптарын сақтауға тиіс. Заңның басты күші де осында – оның алдында барлығының жауапкершілігі бірдей.
Заң тек белгілі бір әрекетке тыйым салатын ережелер жиынтығы емес. Ол адамның құқықтары мен бостандықтарын қорғайды, азамат пен мемлекеттің арасындағы қарым-қатынасты реттейді. Әр адамның білім алуға, еңбек етуге, өз пікірін білдіруге, жеке басының қауіпсіздігіне және заңды мүдделерін қорғауға құқығы бар. Сонымен бірге әр құқықтың қасында белгілі бір міндет пен жауапкершілік қатар жүреді.
«Заңды білмеу жауапкершіліктен босатпайды» деген қағида азаматтардың құқықтық сауатты болуының қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Адам өз құқығын білсе, оны қорғаудың заңды жолдарын да түсінеді. Ал өз міндетін білетін азамат қоғам алдындағы жауапкершілігін сезінеді.
Заңның күші оның қағаз жүзінде болуымен емес, іс жүзінде орындалуымен өлшенеді. Егер әр азамат заң талаптарын сақтап, өз әрекетіне жауапкершілікпен қараса, қоғамда тәртіп те, өзара сенім де нығая түседі. Ал заң талаптарын елемеу түрлі құқық бұзушылықтарға, қоғамдық қауіпсіздіктің әлсіреуіне және азаматтардың құқықтарының бұзылуына әкелуі мүмкін.
Әсіресе жас ұрпаққа заңның мәнін түсіндірудің маңызы зор. Баланың бойында тәртіпке, жауапкершілікке, әділдікке деген көзқарас отбасында және мектепте қалыптасады. Өзгенің құқығын сыйлау, қоғамдық тәртіпті сақтау, заң талаптарын орындау – азаматтық мәдениеттің маңызды белгілері.
Заң мен тәртіп сақталған жерде адам өзін қауіпсіз сезінеді. Кәсіпкер өз кәсібін еркін жүргізе алады, ата-ана баласының болашағына алаңдамайды, жас ұрпақ білім алып, өз мүмкіндігін жүзеге асыруға ұмтылады. Демек, заңның күші – қоғам мүшелерінің бейбіт әрі қауіпсіз өмір сүруіне жағдай жасауында.
Бүгінде елімізде құқықтық мәдениетті арттыруға, азаматтардың заңды құқықтары мен міндеттері туралы білімін жетілдіруге ерекше мән берілуде. Бұл – қоғамдағы құқық бұзушылықтардың алдын алып, азаматтардың мемлекет пен заңға деген сенімін нығайтудың маңызды жолы.
Әр азамат «Заң мен тәртіп» қағидатын өзінен бастауы керек. Көшеде жол ережесін сақтау, қоғамдық орында тәртіп бұзбау, өзгенің мүлкіне қол сұқпау, адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін құрметтеу сияқты қарапайым талаптардың өзі заңға деген құрметтің көрінісі.
Қорыта айтқанда, заңның күші – оны орындауда, ал елдің күші – заңға бағынған азаматтардың бірлігінде. Заңды құрметтеу – өзіңді ғана емес, айналаңдағы адамдардың құқықтары мен қауіпсіздігін құрметтеу. Сондықтан құқықтық мәдениеті жоғары қоғам қалыптастыру – мемлекет пен азаматқа ортақ жауапкершілік.
Нартай ШЫМЫРБАЕВ,
Еркін Ібітанов атындағы Мәдениет үйінің директоры
Қарасаз ауылы, Райымбек ауданы