Жасанды интеллект адам мүмкіндігін кеңейткенімен, ойлау, шешім қабылдау және жауапкершілік жүгін өз мойнына ала алмайды. Технология дамыған сайын адам өмірінің сипаты да өзгеріп келеді. Бұрын ұзақ уақыт пен еңбекті қажет ететін жұмыстар бүгінде бірнеше секундта орындалады. Ақпарат іздеу, мәтін жазу, сурет жасау, есептеу, аудару – мұның бәрі жасанды интеллектінің көмегімен әлдеқайда жеңілдеді. Алайда жаңа мүмкіндіктермен бірге адамзат алдында тағы бір маңызды сұрақ пайда болды: технологияны біз басқарамыз ба, әлде бірте-бірте өзіміз соған тәуелді болып барамыз ба?
Жасанды интеллект – адам ойлауына тән кейбір әрекеттерді компьютерлік жүйелер арқылы жүзеге асыруға мүмкіндік беретін технология. Ол ақпаратты талдап, сұрақтарға жауап беріп, белгілі бір тапсырмаларды орындауға, мәтін құрастыруға, сурет жасауға және түрлі мәселелердің шешімін ұсынуға қабілетті. Қазіргі таңда бұл технология күнделікті өмірге еніп, адамның уақытын үнемдейтін, жұмысын жеңілдететін құралға айналып отыр. Бүгінде жасанды интеллект медицинадан бастап білім беру, қаржы, өндіріс, көлік, журналистика және басқа да көптеген салада қолданылады. Мәселен, медицинада күрделі мәліметтерді саралап, ауру белгілерін анықтауға көмектессе, білім беру саласында оқушы мен студенттің ізденісіне бағыт беріп, оқу материалын түсіндіруге мүмкіндік туғызады. Өндіріс пен қызмет көрсету саласында жұмыс үдерісін оңтайландырып, уақыт пен ресурсты тиімді пайдалануға ықпал етеді. Мұның бәрі технологияның адам өміріндегі орны барған сайын артып келе жатқанын көрсетеді. Әсіресе жастар арасында жасанды интеллектіні қолдану кеңінен таралған. Студенттер презентация әзірлеу, мәтіндерді өңдеу, күрделі тақырыптарды түсіну, идея іздеу, кесте мен график құрастыру кезінде осы құралға жиі жүгінеді. Бір қарағанда, мұның бәрі оқу үдерісін жеңілдетіп, білім алуға деген қызығушылықты арттыратын тиімді мүмкіндік. Бірақ мәселенің екінші жағы да бар. Дайын жауапқа үйренген адам өз бетінше ізденуге, талдауға, салыстыруға және қорытынды жасауға деген қабілетін әлсіретіп алуы мүмкін. Білімнің мақсаты – тапсырманы орындау ғана емес, адамның ой-өрісін кеңейтіп, өзіндік пікір қалыптастыру. Егер студент кез келген сұрақтың жауабын жасанды интеллектіден алып, оны тексермей қабылдай берсе, онда білімнің тереңдігіне емес, дайын нәтижеге ғана ұмтылуы ықтимал. Технология адамның ойлауына көмектесуі керек, ал оның орнына ойланбауы тиіс. Өйткені ізденіс барысында қалыптасатын талдау, күмәндану, дәлелдеу және шешім қабылдау қабілеті – тұлғаның интеллектуалдық дамуының негізі.
Жасанды интеллектінің мүмкіндігі мол болғанымен, оның берген ақпараты әрдайым дұрыс бола бермейді. Кейде жүйе шындыққа жанаспайтын деректерді ұсынуы, маңызды мәселелерді үстірт түсіндіруі немесе нақты жағдайдың ерекшеліктерін ескермеуі мүмкін. Әсіресе денсаулыққа қатысты сұрақтарда оған толық сеніп, дәрігердің көмегіне жүгінбеу қауіпті. Адамның жағдайын тексеру, диагноз қою, ем тағайындау – кәсіби маманның міндеті. Технология ақпарат ұсынғанымен, адамның өмірі мен денсаулығына қатысты жауапкершілікті өз мойнына алмайды. Мұндай тәуелділік тек білім мен медицинаға ғана қатысты емес. Күнделікті өмірде де адам барлық шешімді сырттан іздейтін болса, өз тәжірибесіне, пайымына және түйсігіне сүйену қабілетін жоғалтуы мүмкін. Технологияға қолжетімділік артқан сайын оны пайдалану мәдениеті де қалыптасуы керек. Ақпаратты тек қабылдап қоймай, оның дұрыстығын тексеру, пайдалысы мен зияндысын ажырату, өз әрекетіне жауап беру – бүгінгі адамның маңызды дағдысына айналып отыр. Жасанды интеллект – заманның жетістігі, адамзаттың жаңа мүмкіндіктерге жол ашқан құралы. Одан бас тарту емес, оны дұрыс бағытта пайдалану маңызды. Технологияны меңгерген адам уақытын тиімді ұйымдастырып, білімін жетілдіріп, шығармашылық мүмкіндігін кеңейте алады. Бірақ ақыл мен сананы, адамдық қарым-қатынас пен өмірлік тәжірибені ешбір жүйемен алмастыруға болмайды. Өйткені кез келген технологияның құндылығы оның қаншалықты күрделі екенінде емес, адамға қаншалықты пайда әкелетінінде. Жасанды интеллект бізге жол көрсетуі мүмкін, бірақ сол жолмен жүру, дұрыс таңдау жасау және оның нәтижесіне жауап беру – өз қолымызда. Технология дамыған сайын адам да ойлануы керек. Жасанды интеллектіні қолдану – жаңашылдық, ал оны орнымен пайдалану – саналы таңдау. Ендеше, ақылды технологияның дәуірінде өз ақылымызды жоғалтпай, мүмкіндікті мақсатқа, білімді парасатқа айналдыра білейік.
Райхан Байжұман,
Әлжан Бұқарбайқызы атындағы қазақ орта мектебінің
11-сынып оқушысы
Қарасай ауданы

