Мектеп – білім беретін ғана емес, тұлғаның азаматтық көзқарасы мен өмірлік ұстанымы қалыптасатын маңызды орта. Бала мектеп қабырғасында тек пәндік білім алып қана қоймай, қоғамда өзін қалай ұстау керектігін, өз құқығы мен міндетін, жауапкершіліктің мәнін үйренеді. Сондықтан өскелең ұрпаққа заң мен тәртіптің маңызын түсіндіру – ұстаздар алдындағы маңызды міндеттердің бірі.
Заң мен тәртіп – қоғамдағы тұрақтылық пен қауіпсіздіктің негізі. Заң талаптарын сақтау әр азаматтан жауапкершілікті талап етеді. Ал бұл жауапкершілік балалық шақтан бастап қалыптасуы керек. Оқушы мектепте тәртіп ережелерін сақтауды, өзгенің пікірін құрметтеуді, мектеп мүлкіне ұқыпты қарауды, қоғамдық ортада өзін мәдениетті ұстауды үйрене отырып, үлкен өмірге дайындалады.
Бүгінгі оқушы – ертеңгі ел азаматы. Сондықтан мектептегі тәрбие жұмысының бір бағыты оқушылардың құқықтық сауаттылығын арттыруға бағытталуы тиіс. Оқушы өзінің қандай құқықтары бар екенін ғана емес, сол құқықтармен бірге қандай міндеттер жүктелетінін де білуі қажет.
Мәселен, буллинг, кибербуллинг, зорлық-зомбылық, интернеттегі қауіптер сияқты мәселелер қазіргі мектеп өмірінде ерекше назар аударуды қажет етеді. Оқушыларға мұндай жағдайлардың адамға психологиялық және әлеуметтік тұрғыдан зиян келтіретінін түсіндіріп, өзіне немесе өзгеге қатысты құқық бұзушылық байқалған жағдайда кімнен көмек сұрауға болатынын үйрету маңызды.
Құқықтық тәрбие тек арнайы сабақпен шектелмеуі керек. Оның элементтері күнделікті оқу-тәрбие үдерісінде көрініс табуы қажет. Сынып сағаттарында, пікірталастарда, кездесулерде, құқық қорғау органдары өкілдерімен ұйымдастырылатын түсіндіру жұмыстарында оқушыларға заң талаптары қарапайым әрі түсінікті тілмен жеткізілгені жөн.
Бұл ретте ұстаздың жеке үлгісі де үлкен рөл атқарады. Баланың бойындағы тәртіпті қалыптастыру үшін оған үнемі ескерту жасаумен қатар, әділдік пен жауапкершілікті өз ісімізбен көрсетуіміз қажет. Оқушы мұғалімнің сөзінен бұрын оның әрекетіне қарайды. Әділдікке негізделген қарым-қатынас баланың заңды құрметтеуіне оң әсер етеді.
Заңды білу – жазадан қорқу емес. Заңды білу – өз құқығыңды қорғау, өзгенің құқығына құрметпен қарау және жасаған әрекетіңнің салдарын түсіну. Осы түсінікті бала санасына ерте қалыптастыру арқылы біз құқық бұзушылықтың алдын алуға үлкен мүмкіндік аламыз.
Ата-ананың да бұл бағыттағы жауапкершілігі жоғары. Мектеп пен отбасы бірлесіп жұмыс істегенде ғана балаға дұрыс бағыт-бағдар бере аламыз. Балаға «тәртіп сақта» деп талап қою жеткіліксіз. Оның не үшін тәртіп сақтау керектігін, заңның қоғамдағы рөлін және әрбір адамның жауапкершілігін түсіндіруіміз қажет.
Біздің басты мақсатымыз – заңнан қорқатын емес, заңды құрметтейтін ұрпақ тәрбиелеу. Өз құқығын білетін, өзгенің құқығын сыйлайтын, жауапкершілігі жоғары жас – елдің ертеңгі тірегі.
Сондықтан «Заң мен тәртіп» қағидаты мектептен басталып, отбасы мен қоғамда жалғасын табуы тиіс. Білімді, тәрбиелі әрі құқықтық сауатты ұрпақ қалыптастыру – баршамызға ортақ міндет.
Марғұлан БЕКСҰЛТАН,
Т.Жанұзақов атындағы орта
мектептің тарих пәні мұғалімі